บทความวันที่ 16 ธันวาคม 2554

เมื่อต้นไม้ในป่าล้มลงสักต้นหนึ่ง หรือสัตว์ตายลงสักตัวหนึ่ง ไม่ได้ทำให้ป่าเสียหายไปในวงกว้าง แต่เมื่อเสาไฟฟ้าในเมืองใหญ่ล้มลงต้นหนึ่ง หรือรถยนต์ตายขวางถนนเพียงคันเดียว จะส่งผลกระทบแผ่ไปในบริเวณกว้างจนเกิดความเสียหายมหาศาล 
ในระบบธรรมชาติ ความซับซ้อนหลากหลายเกิดขึ้นและเชื่อมโยงกันอยู่ด้วยกฎธรรมชาติ ทั้งในโมเลกุลของสาร ในร่างกายของสิ่งมีชีวิต ในระบบนิเวศน์ ตลอดไปถึงระบบของจักรวาล ความซับซ้อนนี้มีระเบียบ ยิ่งซับซ้อนหลากหลาย ยิ่งทำให้ระบบแข็งแรงยั่งยืน ส่วนความซับซ้อนในระบบที่มนุษย์สร้าง ตั้งแต่สมองกลไปจนถึงเมืองใหญ่มักจะเกิดจากกิเลสมนุษย์ ยิ่งซับซ้อนยิ่งยุ่งเหยิง ยิ่งเปราะบางต่อการแตกทำลาย
คนเรากำลังทำลายความซับซ้อนหลากหลายของระบบธรรมชาติลง ตั้งแต่การแทรกแซงทำลายระบบของดินน้ำอากาศ การทำลายป่า การทำลายภูมิทัศน์ การแยกเอาเฉพาะพืชและสัตว์ที่ชอบออกมาบำรุงเลี้ยง การเฟ้นแต่เฉพาะของดีของชอบมาขายมากิน เวลาเดียวกันคนยุคนี้กลับสร้างและสะสมความซับซ้อนหลากหลายขึ้นมาเสียเอง ตั้งแต่ในห้องนอน กิจกรรมในการมีชีวิตอยู่ ไปจนถึงระบบเมืองที่โกลาหลอลหม่าน
บำรุงความซับซ้อนหลากหลายของธรรมชาติ ลดสิ่งซับซ้อนที่มนุษย์สร้าง นี่คือวิถีทางที่จะอยู่ร่วมกับจักรวาล